11 Ontdek wiki's en hoe archieven ze kunnen toepassen

De wiki is een website die uitnodigt tot bundeling van krachten, vaak in algemeen belang en genoegen. Naast het opvallendste voorbeeld van een wiki, de internetencyclopedie Wikipedia, bestaan voorbeelden geborenin1809.nl, sintannatermuiden.nl en archiefwiki.org

‘geboren in 1809.nl’ is een wel heel originele manier om een jubileum te vieren. Het Regionaal Archief Tilburg en de plaatselijke afdeling van Nederlandse Genealogische Vereniging hebben gevonden dat tweehonderd jaar Tilburgse stadsrechten een goede reden vormt om te kijken naar de inwoners die al twee eeuwen het stadsgezicht bepalen.

Een onwillekeurige selectie van de te onderzoeken bevolkingsgroep, namelijk alle in 1809 ter wereld gekomen Tilburgers, vormt de ultieme mogelijkheid om na te gaan hoe ver de particuliere onderzoeker kan komen met vooral het Tilburgse bronnenmateriaal. Menige onderzoeker moet al hebben ondervonden hoe tijdrovend en moeizaam het kan zijn het levensverhaal van de minder opvallende medemens te reconstrueren. Slechts een klein aantal van de 1809-borelingen zal al uitgebreid in een publicatie zijn voorgekomen.

’sintannatermuiden.nl’ moet de verdieping in de geschiedenis van het Zeeuws-Vlaamse dorp Sint Anna Ter Muiden wel bevorderen. Kan niet anders. Alle bronnen worden benut om de persoon met belangstelling voor het schone dorp van dienst te zijn: schriftelijk materiaal, beeldmateriaal, zelfs driedimensionale objecten documenteren ‘alles en iedereen’. Door links zijn de bronnen met elkaar verbonden: Een driedimensionaal object als een huis is verbonden met de eigenaar/bewoner ervan en daarmee met de schriftelijke bronnen over desbetreffende persoon. Uitstapjes naar Noord-Amerikaanse census records behoren zelfs tot de mogelijkheden op de website. De samenstellers verdienen nu al veel hulde, vind ik.

‘archiefwiki.org’ lijkt een mooi initiatief. Deze wiki zorgt ongetwijfeld voor spoedige aanbieding van getranscribeerde archivalia op internet. Maar onjuist gebruik van archieftermen, niveau van transcriptie en interpretatie kan ook in totale onvindbaarheid van akten ontaarden. Een verkeerde benoeming van een akte of een verkeerd gelezen persoonsnaam kan fnuikend zijn. Daarom moet vanuit het archiefwezen steeds erop worden gewezen dat benoeming, transcriptie en interpretatie door actieve liefhebbers niet zelden nadere bestudering verdienen.

Na de bestudering nog altijd een leek zijnde, wil ik graag blij worden met de mogelijkheid wereldwijd krachten te bundelen. Maar (er is dus toch een maar), de bronnenbeheerders moeten niet vergeten vriendelijk doch beslist te blijven herhalen dat het moois op de wiki het resultaat van mensenwerk is. Mensenwerk met een reële kans op onvolkomenheden, daar de bewerkers liefhebbers zijn die nauwelijks dan wel helemaal niet geselecteerd en gecontroleerd hun werkzaamheden verrichten. Het fysieke bezoek aan de archiefinstelling dient aantrekkelijk te blijven.

Om beter stil te staan bij dit interessante onderdeel van de cursus leek het van nut een tekst voor de Wikipedia te maken. Het kan voorkomen dat de bewerker van een archief zich meer bewust wordt van de prestaties van een persoon in het verleden. Een Nederlandse dame geboren in de jaren zeventig van de negentiende eeuw die al jong door de middeleeuwse Italiaanse dichter Dante Alighieri geboeid is geraakt. Een liefhebster die, tot in Italië toe, haar tijdgenoten met publicaties en voordrachten wist te bekoren. Deze tekst moet, vind ik, in overleg met de kleinkinderen geplaatst worden en in het Engels zijn.

[update van woensdag 10 maart 2010]

Daarom werd eerst een tekst gemaakt voor een lemma over de Bevelandse kantonrechter Theodoor G.A. Slingeland (1835-1918), die in het kader van de cursus kon worden gemaakt. Slingeland was de oprichter van een studiefonds voor zowel mannelijke als vrouwelijke studenten aan de Universiteit Leiden. De andere tekst volgt hopelijk binnenkort.

[update van vrijdag 16 juli 2010]

Plaatsing van de tekst over de Dante-deskundige, Justine Constance Wirix - van Mansvelt (1876-1937), in Wikipedia, kon door het relatief uitgebreide onderzoek pas vorige week worden voltooid. Het is een artikel geworden. De inbreng van (zo-goed-als-)native speakers historicus Andrew Little uit Wessex en collega Emiline Smith, die bereid waren mee te lezen, was heel welkom. Het eindresultaat werd voorgelegd aan de kleinkinderen van de deskundige.

Misschien wil het Zeeuws Archief onderzoeken of ook door plaatsing van ‘bekende Zeeuwen’ bekend uit de aanwezige archieven belangsteling voor archiefonderzoek kan worden gewekt. Het komt niet zelden voor dat de archiefinstelling zal kunnen meeliften op een hype. Als voorbeeld de straks uiteraard groeiende belangstelling voor de geschiedenis van het Huis van Oranje, als gevolg van de tv-serie ‘De Troon’ waarvan zaterdag 6 maart de eerste aflevering viel te zien. Hoeveel aardige links tussen ZA-archieven en leden van de stadhouderlijke/koninklijke familie vallen er wel niet te bedenken? Oranjevertegenwoordiger Johan Adriaen van de Perre tevens in dat kader toe te voegen aan de Wikipedia?

Ook aan de Zeeuwse achtergrond van nu levende auteurs, tv-persoonlijkheden etc., mits te onderbouwen met informatie uit aanwezige archieven, zou kunnen worden gedacht (dan wel in overleg met desbetreffende persoon). Wellicht zouden hierdoor inderdaad nieuwe soorten publiek kunnen worden bereikt. Nieuwe bezoekers afkomstig uit een groep internetgebruikers die zo geïnteresseerd raken, dat zij archiefgegevens willen gaan controleren of aanvullen.